ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
487
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
اين حرارت نارى كه بكرده بوذ « 1 » ، بوذ كى يطبع بوذ جنانك « 1 » كسى را كرده بمزاج كرم امذه بوذ ، يا بس صفراى كرم و سوزان بكرده آيذ و مزاج او را كرم كردانذ ، يا داروى كرم خوردهايذ ، يا بهمسايكى كرده « 2 » آماس « 3 » آيذ كرم ، يا بكرده خوذ آماس بوذ كرم ، و اما سبب آلت يا يكى مجرى فراخ ايذ و ديكر تنك « 4 » ، ان يا از اوّل آفرينش آمذه بوذ يا از بس افرينش افتاذه بوذ از سبب حركتى عنيف يا ريشى . و سنك مر بيران را بكرده آيذ ( f . 390 ) و مر كوذكان را بمثانه بيشتر وقتها ، و سبب اين قلّت حرارت غريزى و كثرت وى « 5 » و مر « 6 » كوذكان را حرارت غريزى بسيار بوذ ، مر آن اخلاط غليظ را بكدازاند « 7 » و از كرده بيرون ارذ و لكن آن « 8 » غلظ « 8 » باز بمثانهء ايشان كرد آيذ ، و از آنك مزاج مثانه سرد بوذ جه وى عصبى جوهرست « 9 » نتوانذ مر او را كداختن و بيرون آوردن ، آنجا بماند و اندكاندك سطبر كردذ و صلب و جن مجرى مثانه فراخ بوذ آن مايه از آنجا بيرون آيذ و از كرده ، همجنين اكر طبيعت يارى دهذ و مجرى فراخ بوذ ان خلط غليظ از آنجا بيرون آيذ و درد كم كردذ و اكر نى ريك كردذ و ان ريك فروذ آيذ . باز اكر ريك آنجا بماند سنك كردد كى يك بديكر بردفسذ « 10 » و آنكاه دشوار شوذ ، و « 11 » دختران را سنك نيايد بمثانه ، و سبب كوتاهى عنق مثانه بوذ ، و اين حرارت نارى هر جائى كمتر بوذ و بيشتر بوذ ، و سنك مثانه كودكان را اندكى ازين حرارت بس
--> ( 1 - 1 ) - ف : كه بطبع بوذ چنان بوذ كه ( 2 ) - ف : افزوده . يكى . م : افزوده . يكى اندام را ( 3 ) - ب ه : افزوده . عضوى . ( 4 ) - ف : افزوده . و ( 5 ) - ب ه : بود ( 6 ) - ف : « مر » ندارد ( 7 ) - ف : بكذارذ ( 8 - 8 ) - ف : خلط . م : غليظ ( 9 ) - ب ه : جه وى جوهرى عصبى است ( 11 - 10 ) - ف : و ان كار دشوار شوذ و مر